”Checkmate” – skąd się wzięło to słowo?

chess (2)Niektóre angielskie (i nie tylko) słowa mają bardzo zadziwiające pochodzenie. Idealnym przykładem jest ”checkmate”, czyli polskie „szach mat”. Ten wyraz związany jest z grą w szachy i powstał dokładnie przez tą grę!

Ale skąd ”checkmate” wzięło się w języku angielskim? To słowo ma za sobą dość konkretną wędrówkę i właśnie ją prześledzimy. Tak jak tłumaczy Neil Patrick oraz Online Etymology Dictionary, to słowo najpierw pojawiło się w języku Persów w formie „shāh māt” i oznaczało „król umarł”. Są spory dotyczące tłumaczenia perskiego „shāh māt” – niektórzy twierdzą, że ta fraza oznacza śmierć króla, a inni, iż mówi jedynie o jego bezradności lub trudnej sytuacji. W języku pasztuńskim (jest to urzędowy język Afganistanu) słowo „māt” nadal istnieje i oznacza „zniszczony, złamany”, co popiera wersję z bezradnością króla, a nie końcem jego życia.

chess (1)

Wracając do Persów.. to właśnie oni uważani są za początek trendu ”szach mat” w grze w szachy. Około 700-800 roku Persowie wprowadzili ostrzeganie przed atakiem na króla. Miało ono na celu zapobiegnięcie przedwczesnemu i nagłemu zakończeniu gry (to przecież żadna frajda, prawda?).

Od Persów słowo to, przywędrowało do języka arabskiego i uzyskało delikatnie zmienioną formę „šāh māta”. Kolejnym etapem ewolucji tego słowa był język starofrancuski (używany od IX do XIV wieku). W starofrancuskim miało ono formę „échec et mat” i właśnie z tego języka to słowo przybyło do angielskiego (a trzymając się faktów: do języka wczesnego nowoangielskiego, czyli do ”Middle English”). W języku angielskim słowo ”checkmate” używane jest do dzisiaj jednak jego pochodzenie i wędrówka poprzez wiele języków nie jest dobrze znana.. a szkoda!

 

Gdy myślę o szachach to pierwszą osobą, która pojawia się w mojej głowie jest mój dziadek. To właśnie on podzielił się ze mną swoją tajemną szachową wiedzą.. Ale nie tylko on! Grać w szachy uczyłam się także z tatą. Dzisiaj bardzo rzadko sięgam po tą grę..

A Wy? Jakie wspomnienia macie z szachami?

20 myśli w temacie “”Checkmate” – skąd się wzięło to słowo?

  1. ~Andrzej Rawicz (Anzai) pisze:

    Poruszyłaś czułą strunę. Gry w szachy nauczył mnie mój ojciec, który po ciężkiej chorobie przez prawie 2 lata leżał w łóżku.
    Szachy, obok tańca, pozostały moją pasją życiową. Niestety słowo ”checkmate”, czyli polskie „szach mat” działa na mnie jak czerwona płachta na byka. Nie potrafię zrozumieć dlaczego w ogóle podczas poważnej gry w szachy może paść takie słowo. Na ogół o nieuchronnej porażce arcymistrzowie wiedzą już na kilkanaście ruchów przed matem. Nawet początkowi gracze potrafią na 2-3 ruchy wcześniej przewidzieć co ich spotka i poddają partię. Tylko wyjątkowy idiota może czekać na takie orzeczenie.
    Dość częstym gestem poprzedzającym „szach mat” jest położenie swojego króla ma szachownicy.
    Bardzo ciekawy wpis.

    Polubienie

    • Martynka pisze:

      Jak zwykle ma Pan rację! Przewidywanie mata było dla mnie dość skomplikowane, ale pamiętam, że dziadek bardzo zwracał na to uwagę i w końcu udało mu się obudzić we mnie myślenie do przodu. 🙂 A co do tańca.. niestety nie mam zbyt dużej wiedzy w tym temacie – lubię żartować, iż mam dwie lewe nogi i na razie się to w 100% sprawdza. 😀 Ostatnio zostałam zaintrygowana salsą i może coś zmienię w tym kierunku. 🙂
      Pozdrawiam serdecznie i życzę wielu dobrych partii szachowych! M.

      Polubienie

    • Martynka pisze:

      Ostatnio grałam.. rok temu? Może więcej? Ciężko mi sobie przypomnieć. 🙂 Rodzeństwa niestety nie mam – ale dziadek i tata nadrobili w kwestii nauczenia mnie gry w szachy. 🙂
      Pozdrawiam cieplutko, M.

      Polubienie

  2. ~L.B. pisze:

    Nie bardzo umiem grać w szachy. Z jakieś pół roku temu uczyła mnie tego… dziesięciolatka xD. Ale wyrażenie ,,szach-mat” znam, żeby nie było, że taka nie kumata jestem. Fajny pomysł, poznać historię wyrażenia. Liczę na więcej takich wpisów. 😉
    Pozdrawiam serdecznie! 😉

    Polubienie

    • Martynka pisze:

      Bardzo trafne skojarzenie! Niestety jak widać słowa angielskie lubią płatać figle i skojarzenia nie zawsze są trafne. 🙂
      Pozdrawiam i życzę przyjemnej rozmowy. Koniecznie proszę dać znać jeżeli dowie się Pani czegoś interesującego w tym temacie!
      M.

      Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s